Het nut van koorts

Bij een temperatuur boven de 39°C kunnen veel virussen zich niet meer vermenigvuldigen. Witte bloedlichaampjes zijn actiever en vermeerderen zich sneller. Witte bloedlichaampjes vormen een belangrijk onderdeel van het immuunsysteem dat het lichaam tegen ziekten beschermt. Als je koorts hebt, kun je dus bacteriën makkelijker uitschakelen en opruimen. Kortom: koorts is een gezonde afweerreactie. Het werkt genezend. Koorts is geen probleem, het is de oplossing voor een probleem.

Daarom kun je koorts beter begeleiden dan onderdrukken. Uit onderzoek in Afrika is gebleken dat kinderen met mazelen die koortswerende middelen kregen toegediend, vaker complicaties doormaakten dan de kinderen zonder deze middelen. Van de groep die met koortswerende middelen werd behandeld, stierf 35%. Van de groep die deze niet kreeg, stierf 7%. (Mazelen zijn in het algemeen niet gevaarlijk. De ziekte is alleen dodelijk bij complicaties en aanvullende problematiek, zoals bijvoorbeeld het onvoldoende aanwezig zijn van de eerste levensbehoeften. In Afrika is de sterftekans bij mazelen hoog, omdat hier veel kinderen ernstig ondervoed zijn.) Bron: B. Witsenburg, Measles, mortality and treatment. Journal Anthroposophic Medicine 1992, geciteerd in: Edda West: What if my child gets measles? Tijdschrift Variance, voorjaar 1996 en in Ziekten en Vaccins van de NVKP.

Koorts kan ook worden ingezet als therapie tegen kanker. De antroposofische geneeskunde heeft hier bijvoorbeeld veel ervaring mee.

Verloop

Meestal verloopt koorts in fases. Eerst stijgt de binnentemperatuur, terwijl de huid nog koel blijft. Soms krijg je koude rillingen. Houd jezelf goed warm in deze fase met bijvoorbeeld dekens en een kruik. In de volgende fase wordt ook de huid warm. Afkoelen is nu beter, door bijvoorbeeld frisse lucht en het wegslaan van de deken. Vaak ga je hierna transpireren, wat ook helpt om af te koelen.

38,0 °C of hoger = koorts
39–40 °C = hoge koorts (komt vaak voor bij kinderen)
40 °C of hoger = goed in de gaten houden
41 °C of hoger = waarschuw een arts.

Meestal loopt de temperatuur niet hoger op dan 40,5 graden en duurt de koorts niet langer dan drie dagen.

De een krijgt makkelijker hoge koorts dan de ander. De constitutie is daarbij medebepalend. Het ontwikkelen van een mooie, hoge koorts is een teken van een sterke weerstand.

Spoedgeval

Laat in principe de koorts zijn genezende werking doen. Pas wanneer je het koortsproces niet goed de baas kunt, is het raadzaam actie te ondernemen. Niet alleen de hoogte van de temperatuur is belangrijk. Ook de volgende verschijnselen zijn tekenen dat het koortsproces niet goed verloopt:

• Heftige hoofdpijn.
• IJlen.
• Grote onrust.
• Koortsstuipen.
• Bewustzijnsveranderingen zoals sufheid of verwardheid.
• Koorts die langer duurt dan drie dagen, of die uitputtend werkt.
• Puntbloedingen van de huid (rode of paarse plekjes die niet wegdrukbaar zijn).
• Gillen (bij jonge kinderen).
• Bij koorts van 40 graden of hoger, terwijl de huid koel blijft.
• (Hoge) koorts met hoofdpijn en braken. Wordt de toestand snel slechter, waarschuw dan onmiddellijk een arts. Het kan gaan om een hersenvliesontsteking. De typische nekstijfheid kan ontbreken in dit stadium.
• Waarschuw ook altijd een arts bij koorts tijdens zwangerschap of bevalling.
• 41°C of hoger = waarschuw een arts.

Tips voor het helpen reguleren van de lichaamstemperatuur

• Spons het lichaam af met lauw azijnwater (vooral bij hoge koorts).
• Citroensokken. Dit doe je pas in het stadium dat de koorts al is opgelopen en zich over het hele lijf heeft uitgebreid. Neem een halve citroen, pers die uit in 150 ml lauw water. Doe katoenen sokken in het water, knijp ze uit en trek ze aan met daaroverheen wollen sokken. Laat ze 20 minuten zitten. Eventueel na een uur herhalen met vers citroenwater. Alleen toepassen als de voeten warm zijn.
• Ook bij koortsstuipen kunnen citroensokken helpen. Trek dan de sokken kleddernat aan. Waarschuw bij koortsstuipen altijd een arts. Vaak gebeurt dit in het stadium waarin de koorts nog oploopt.
• Als de koorts hoog is, je onrustig bent, het lichaam warm is, maar de voeten koel blijven: leg citroenwikkels (katoenen lappen) om de kuiten. Wikkel daaroverheen wollen of flanellen doeken en leg een warme kruik aan de voeten. Haal de lappen en wikkels weg na ongeveer 15 minuten.
• Er zijn homeopathische middelen die het lichaam helpen de koorts beter te verdragen en beter te reguleren. Dit valt onder een acute behandeling.

Afwijkend ziekteproces

Is er te weinig koorts, dan kan het ziekteproces vastlopen. Bij ziekten met huiduitslag kan de uitslag onvoldoende naar buiten trekken of te snel wegtrekken. Vroeger zei men bij mazelen met longontsteking: “de uitslag is naar binnen geslagen.”
Je kan de uitscheiding over de huid stimuleren door bijvoorbeeld:
- de huid te borstelen in bad;
- te wassen met lauw water en etherische olie (bijvoorbeeld rozemarijn);
- warme dranken;
- warme kruiken;
- warm toedekken.

Voeding

Algemene voedingsadviezen bij ziekte.
• Warme kruidenthee, zoals kamille of lindebloesem.
• Verse vruchtensappen.
• Groentensap of bouillon.
• Vitamine C als supplement: 1000 mg per dag van een goed merk, geen huismerk. Neem dit niet langer dan twee weken om te voorkomen dat je went aan de makkelijk opneembare vitaminen, en je ze daardoor minder goed uit de voeding opneemt. (Dit laatste geldt voor alle voedingssupplementen, neem na twee weken minimaal een week pauze).
• Geen vast voedsel of zuivelproducten. Bij koorts is drinken veel belangrijker dan eten! Het lichaam is bezig met het wegwerken van afvalstoffen en aangedane cellen. De stofwisseling is dus druk bezig en vast voedsel is hierbij meestal te belastend. Wees niet direct bang voor gewichtsverlies, behalve bij baby’s. Let vooral op uitdrogingsverschijnselen. Kinderen komen na ziekte meestal snel weer op gewicht.

Als er weer eetlust is:
• Crackers, beschuit, bouillon of groentesoep.
• Wacht met zuivel, vlees en zwaar verteerbaar voedsel.
• Weinig of geen suiker- of witmeelproducten.
• Vaak voel je zelf aan wat wel of niet goed valt tijdens ziekte. Wees bij kinderen eerder dan normaal geneigd om toe te geven aan vreemde eetwensen.

Psychisch

Innerlijk werk je hard tijdens koorts. Er vinden afbraak, opruiming, uitscheiding, heroriëntatie en nieuwbouw plaats. Wat op lichamelijk vlak plaatsvindt, heeft zijn weerslag op de psyche (en andersom). Op beide vlakken is een nieuwe oriëntatie en ontwikkeling gaande. Tot in de herstelperiode is hierom rust belangrijk. Beperk televisie, lawaai en muziek.

Vertel kinderen verhalen waarin zij zich kunnen herkennen in het proces, bijvoorbeeld over een held die een taak moet volbrengen, of sprookjes. Geef liefdevolle aandacht en warme zorg. Angst, ongeduld, haast en ongeïnteresseerdheid werken averechts. Kinderen hebben steun, stevigheid en grenzen nodig, die de ouder moet aanreiken omdat het kind die zelf mist.

Maak tijd voor herstel. Blijf sowieso nog 24 uur binnen, nadat de koorts is weggezakt. Bij kinderziekten geldt een herstelperiode van één à twee weken nadat de koorts verdwenen is. In die tijd zijn de kinderen meestal erg kwetsbaar. Kijk niet alleen naar lichamelijke herstel, maar ook naar de psychische kant van het beter worden.

Tot slot

Ziekten kunnen chronisch worden of terugkomen. Het risico daarop wordt groter wanneer je niet goed uitziekt, of de ziekte afbreekt met antibiotica of met een andere onderdrukkende behandeling. (Soms zijn deze wel noodzakelijk.) Hier wordt goed naar gekeken bij een constitutionele behandeling. In de loop van een homeopathische constitutionele behandeling zie je, tegelijk met het minder worden van langdurige klachten, (vaak vroegere) acute ziekten terugkomen. Een acute ziekte is namelijk een natuurlijke bescherming tegen chronische ziekten en een teken van onderliggende gezondheid. Wanneer je de acute ziekte alsnog goed doormaakt, zijn chronische klachten daarna vaak verminderd of verdwenen.

Neem dus de tijd voor ziek-zijn en uitzieken! Dat is erg belangrijk voor de gezondheid op de lange termijn. Niet alleen de fysieke gezondheid heeft hier baat bij. Je zult merken dat ook op psychisch vlak een positieve stap in de ontwikkeling kan worden gezet. Lichaam, ziel en geest zijn namelijk in constante interactie met elkaar en koorts is bij uitstek een training voor zowel lichaam als psyche om sterk, authentiek en zelfstandig te worden.